Editör

Bülent Irkkan

Yayın Kurulu

Tülin Ağca
Özlem Bağcı
Leyla Benli
D. Esra Ertürk
Elif İnan
Nejat Kutup
Fulya Köse
E.Kemal Mert
Doğanay Sevindik
Tacettin Teymur
Aylin Yılmazbayhan






Fotografya Yayın Kurulu
adına İmtiyaz Sahibi
Ş. Uğur Okçu


E-Mail Fotografya
fotografya@ada.com.tr

Yayınlanmasını İstediğiniz
Fotoğraf Haberleri İçin

fotografya_haberler
@ada.net.tr


ADANET Fotoğraf Editörü

Ş. Uğur OKÇU
 
ara
    Sayılar    Sayı 11    Fotoğrafın Gücü
Fotoğrafın Gücü Engin Özendes

Fotoğraf sanatın tüm isteklerine cevap verecek güçtedir.
Paul Delaroche (1797-1856)

Önceleri, elle resmedilmemiş bir görüntüyü yüzeye geçirebilmek hayal edilemeyecek bir şeydi. 

Fransa’da Niepce, görüntüyü bir düzlem üzerine doğrudan saptamak için senelerdir uğraş vermiş, bu isteğini ancak 1826’da başarabilmişti... Daha önce ne böyle bir görüntü vardı dünya yüzünde, ne de bu görüntünün adı fotoğraftı.

Daha sonra Daguerre, küçük karanlık kutuya yerleştirdiği madeni levha üzerinde elde ettiği görüntüleri, 19 Ağustos 1839’da Fransa’dan tüm dünyaya ‘‘Daguerreotype’’ adıyla duyurdu. Daha sonraki yıllarda adı, Yunanca kökten gelen FOTOGRAF’a (phos=ışık, graphein= yazmak, Photographia=ışıkla yazmak) dönüştü. Fotoğraf, sanatçının fırçasını kullanmadan elde ettiği yeni bir resim yapma tekniği oldu.

Kimyager.jpg

Kimyager, Daguerrotype
M.Koenigsberg Kolleksiyonundan

Bulunuşundan hemen sonra, Fransa’dan yola çıkan gezginlerce dünyaya yayılan fotoğraf, medeniyetlerin kurulduğu Doğu Akdeniz bölgesine giden gemiler’in rotası ile birleştirdi kendi rotasını.

21 Ekim 1839’da Marsilya’dan Scamandre gemisi ile yolculuğuna başlayan Frederic Goupil Fesquet (1806-1893) Mısır ve Ortadoğu’yu dolaştıktan sonra, 8 Şubat’ta İzmir’e ulaştı. 19 Şubat’ta İstanbul’a gelen Fesquet, bu kentin ilk Daguerreotype’larını fotoğrafın bulunuşundan altı ay sonra çekmiş oldu.

1840-44 arasında 114 seyahat görüntüsü Paris’te N. P. Lerebours tarafından Excursions daguérriennes: Vues et monuments les plus remarquables du globe (1840-1844) adı ile yayımlandı. Bu, dünyada fotoğrafın matbaa yolu ile basılmış ilk kitabı sayıldı. 

Fotoğraf resim sanatını taklit ederek başlarken, resim sanatıyla uğraşanlar da fotoğraftan çok şey öğrendiler. Öncelikle doğru perspektif çizmenin yolu karanlık kutudan geçiyordu. Fotoğrafın olanakları resme çok şey katmaya başladı. Zaten daha 17. yüzyılda Vermeer, 18. yüzyılda da Canaletto fotoğrafa giden yolun başlangıcı olan Camera Obscura’dan yararlanmamışlar mıydı? Delacroix, Degas, Manet, Courbet hepsi birer fotoğraf amatörü oldular.

Paul Delaroche’un ve Ingres’nin atölyelerinde resim çalışmaları yapan Charles Negre’nin resim ve fotoğrafı bir arada sürdürmesi, bu atölyelerden yetişecek sanatçılara bir anlamda öncülük yaptı. Daha sonra Delaroche’un öğrencilerinden Gustav le Gray, Henri le Secq, Roger Fenton ünlü birer fotoğrafçı olarak yaşamlarını sürdürdüler.

ayasofya_john_shaw_smith.jpg

John Shaw Smith, Ayasofya

Kamera kendi gerçeğini mi, yoksa gözün gördüğü gerçeği mi saptıyor konusundaki tartışmalar, yeni bir soruyu gündeme getirdi. Eğer fotoğraf bize tam gerçeği yansıtıyorsa ve optik bir aracın arkasındaki gözü sınırlıyorsa, sanat mıdır? Bu soru sanatçılar ve sanat eleştirmenleri arasında tartışmalara neden oldu. Bir fotoğrafta saptanan doğa görüntüsü, doğanın bir kopyasını yaparak, dünyadan doğrudan izlenimler veriyorsa, bu nasıl sanat olur? Bunun karşılığında verilen cevap ise çok yalın ve kısa idi. Eğer:6optik aracın arkasında bir yaratıcı göz ve ona hükmeden ve çok geniş bir çevreden arındırarak seçen bir beyin varsa, bu sanattır.

nadar_selfportrait.jpg

Nadar
Kendi Portresi

Gazeteci ve karikatürist Gaspard Félix Tournachon Nadar’ın devreye girişi neredeyse bu tartışmaların sona ermesini sağladı. 1853’te açtığı Paris’teki atölyesinde, bilimden sanata, politikaya kadar herkes Nadar’a portresini çektirdi. Sonuç olağanüstüydü. 1852’lerde, John Shaw Smith, İstanbul’da fotoğrafını çekebilme başarısını gösterdiği sokağın, üst üste koyduğu 36 değişik cam negatifle yepyeni bir görüntüsünü elde etti...

Bu sonuç fotoğrafta yaratıcı çalışmaların başlangıcı oldu.

19. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak sefaleti, savaşları, toplumsal felaketleri fotoğraf karelerine aktaranlar; acıyı, sevinci, sadakati, inancı yaşayan insanın doğasındaki gücü de saptamaya özen gösterdiler. Bu fotoğraflarla dünya gerçekleri gördü, toplumsal sessizlik bozulmaya başladı. Dünyada ilk sosyal içerikli fotoğraflar, 1853’te Kırım Savaşı’nda İngiltere’nin görevlendirdiği Roger Fenton tarafından çekildi. Savaşın acımasız yüzünü doğrudan saptayan bu fotoğraflar insanların savaşa tepkilerini artırdı.

turkishsoldier_fenton.jpg
R.Fenton, Türk Askerleri
sivastopol ovasi.jpg
R.Fenton, Sivastopol Ovası

Fotoğraf, resim sanatının farklı boyutlarda irdelenmesini de gündeme getirdi. Çıplak gözle fark edilemeyecek görüntüleri de aYakalayarak, sanat ortamında gerçeğin bilinmeyen yanlarının ortaya konmasını sağladı. 1872 yılında Eadweard Muybridge’in hazırladığı fotoğraf makinesi setiyle saptanan atın ayak hareketleri, o güne kadar at resmeden ressamların yanıldıklarını ortaya koydu. Gerçekte at, hiçbir zaman dört bacağını da gerili bir biçimde havada tutmuyordu.

muybridge_galloping_horse.jpg

Muybridge, Koşan Atlar

Doğu’nun ilk gezginleri başlangıçta dev boyutlarda olan kameralarını ve cam negatiflerini ve hatta fotoğrafı elde edecekleri tüm kimyaları da sırtlarında taşımak zorundaydılar. 1888 yılında George Eastman, “en küçük, en hafif, en kolay” dediği Kodak kameralarını piyasaya sürdü. Bu yeni pratik araç ve özellikle fotoğraf çekildikten sonra tüm işlemleri Kodak firması tarafından tamamlanan baskı aşamaları, fotoğraf çekimlerine büyük kolaylık getirdi.

riis_five_cents_lodging.jpg

J.Riis, Beş Centlik Konaklama

Fotoğraf artık toplumların yönlendirilmesinde görsel bir güç olmuştu. 1888’lerde sefaleti çok iyi tanıyan Jacob Riis’in fotoğrafları Evening Sun gazetesinde yayımlandığında, büyük bir tepkiye neden oldu ve bu tepki New York’ta cüzamlıların yaşadığı semtlerin yeniden düzenlenmesini sağladı.

1909’da göçmen çocukların kötü koşullarda çalışmalarını belgeleyen Lewis Hine’ın fotoğraflarının yarattığı huzursuzluk, çocukların korunmasıyla ilgili bir kararın hemen onaylanmasına neden oldu.

hine_russian_jewess.jpg

L.Hine, Rus Göçmen

Göçmenlerin yaşamını saptamak için hazırlanan FSA (Farm Security Administration) projesinde çalışan bir grup fotoğrafçının 300 bine yakın fotoğrafı, 1933'lerde Amerika'da yaşanan büyük krizi tüm çıplaklığı ile gözler önüne serdi.

Kriz Orta Avrupa ekonomik sistemine de yansıyınca. Almanya'da Nazilerin özellikle gerçekleri gün ışığına çıkaran iki belge fotoğrafçısına karşı tavır almalarına neden oldu. Bunlardan biri fotojurnalizmin babası Erich Salomon, diğeri devrin insanlarını büyük bir ustalıkla saptarken, aynı zamanda Almanya'nın değişen siyasi tarihini de belgeleyen August Sander'di.

Fotoğrafın en önemli niteliği onun belge yanıdır. İster gözün gördüğünü olduğu gibi saptayan bir yaklaşımla çekilsin, ister kameranın arkasından bakarken seçen, ayıklayan ve orada fotoğrafı bitiren gerçekçi tavrı benimsesin, isterse de karanlık odada görsel yaratılarını deney yoluyla çözerek tasarım sentezine ulaşan deneysel çalışmalar yapsın. Çağının insanını. doğasını, sanatsal yaklaşımını, beğenilerini aktaran bu buluş kendi bünyesinde öncelikle belge niteliğini taşır.

Fotoğraf, fotoğrafı çekenin stilini ve yaklaşımını belirli bir kompozisyon dengesi ile ortaya koyduğu bir yaratıcılıktır. Önemli olan iletilmek istenen mesajdır. Bu mesajsa fotoğrafın gücünü yansıtır. Fotoğrafçı artık çağını görsel olarak yazan bir tarihçidir.

(Yazı, "Merhaba Atina Here İstanbul" isimli kitapdan alınmıştır.)




 
   
 
   
 

Barındırma: AdaNET - İlk Tasarım: G-Tasarım -

 

 

Fotoğrafya'da yayınlanan yazıların, fotoğrafların ve kısa filmlerin sorumluluğu
yazarlarına/fotoğrafçılarına/sanatçılarına/film yönetmenlerine aittir.

AdaNET Ana Sayfa