|
MOBİL FOTOĞRAFÇILIK
Tarih boyunca, herhalde her kuşaktan insanlar, yaşamlarının bir döneminde şöyle demişlerdir: “Nasıl da karmaşık bir dönemde yaşıyoruz!”- kimi zaman hayret, kimi zaman esef ve çaresizlik bazen de nostalji ve melankoli ile-. Bu karmaşa, toplumsal olarak politik, ekonomik, kültürel koşullardan ve bunlara bağlı olarak bireysel varoluş psikolojisinden kaynaklanmaktadır.Aynı bağlamda, XIX. Yüzyıl modernizminden günümüz postmodernizmine, göreceli olarak gittikçe yoğunlaşan söz konusu karmaşa, zamanla endüstriyel, teknolojik ve siber nitelikleri ile tanımlanır hale gelmiştir. Kaldı ki postmodernizm, modernizmin özeleştirisidir. Bu bağlamda, Federico de Onis (1885-1966), 1934’te yayınlanan Antologia de la poesia española e hispanoamericana (1882-1932) adlı yapıtının “Postmodernismo (1905-1914)” başlıklı V. Bölümü dolayısıyla, bizzat postmodernizm tanımını kullanarak modernizm/postmodernizm tartışmasını başlatan ilk kuramcılardan biridir ve ilgili olarak şöyle bir saptamada bulunmaktadır: “Postmodernizm, modernizme karşı, onun aşırılıklarını frenleyerek bir tepki verme girişimidir” (Akt. Garcia Morales, 1998:500). Dolayısıyla, teknoloji ve iletişim alanında, Fütürist Ütopya’nın gerçekleşmesinin, omniptikon şeffaflığı, dijital taylorizm, siberpunk yabancılaşma gibi distopik sonuçları olsa da çağımıza özgü siber, netokratik ve transhümanist perspektifler, kültürel ve sanatsal olarak geniş eleştiri ve yaratıcılık ortamları meydana getirmiştir: Siber Sanat Bir siber sanat yapıtı meydana getirmek için ne gerekir? Bu soru genel olarak şöyle yanıtlanabilir: Donanım, Yazılım ve İnternet! Bu üç bileşen, Lev Manovich’e (2011) göre değerlendirildiğinde, bir “kültürel yazılım” şemasını meydana getirmektedir. Kültürel yazılım, başta, “temsiller, fikirler, inançlar ve estetik değerler içeren kültürel artifaktların yaratılması, paylaşılması ve erişilmesi” (s.12) olmak üzere kategorileştirilen kapsamlı bir prosedürdür. Konumuz kapsamında siber -fotoğraf : - fotoğrafik nitelikli görüntü bağlamında, görüntü üretimi, görüntü işleme ve görsel efekt kullanımını;
- bu görüntülerin ve görüntü işlemlerinin, uygulama yazılımları ve ağlar dolayısıyla deneyimlenmesi, yanı sıra sosyal medyadan iletilmesi ve paylaşılmasını;
- estetik gereksinimler doğrultusunda yeni yazılımlar yapılmasını ya da yazılımların güncellenmesini içerir
Dolayısıyla mobil fotoğrafçılık bir siber-yaratıcılık ortamıdır. Netokrasi Paradigması Bard ve Söderqvist’e (2015) göre: “Uygarlık, özünde bir enformasyon meselesidir…Bu türden bir teknoloji devriminin sonuçları yeni bir tarihsel paradigma olarak tanımlanmaktadır” (s.13). Dolayısıyla, hayata ve gündelik yaşama ilişkin, daima yeni tanım ve tasarımlar getiren diijital teknolojilerin gelişimi, kişisel bilgisayarlar ve İnternet’in işleyişi, küresel kapitalizmi radikal bir şekilde dönüştürmüştür. Söz konusu fütürist dönüşüm olgusu diğer bir ifade ile yeni dünya düzeni, yine Alexsander Bard ve JohanSöderqvist (2015) tarafından, “netokratik küresellleşme projesi” olarak adlandırılmaktadır ve “yeni teknolojilerin doğasında bulunan uzun mesafeler ve farklı kültürler arasındaki iletişim ve irtibat olasılıklarına dayanan sosyal bir fenomendir” (s.96) . Doğası itibariyle mobilist, evrensel ve elitist bir zihniyeti temsil eden netokrasi, netokratların eseridir. Netokratlar başlıca üç kategoriye ayrılır (Bard&Söderqvist, 2015: 89) : - 1- Ebediyetçiler, sonsuz bir gelişime sahip bir net (ağ) tasarımı olarak dünyaya ait gerçekliği tanımlamaya çalışan ve netokrasinin doktriner temellerini oluşturan düşünürlerdir.
- 2- Neksiyalistler, bir net (ağ) tasarımı olarak dünyanın haritasını oluştururlar.
- 3- Kuratörler, bir net (ağ) tasarımı olarak dünyanın işleyişinin orkestrasyonunu gerçekleştirirler.
Hâtta eleştirel bir açıdan: “Netokrat, ağ oluşturmayı (networking) bir sanat formuna dönüştüren sanatsal ve politik bir manipülatördür” (Lovink, 2017:1). Netokratik sistemde, doğal olarak netokratlar, siber üretim/ tüketim ile arz/talep mekanizmalarını, consumtariat (tüketimci sınıfı/ tüketici proletarya) için tasarlar ve gerçekleştirirler. Bu durumda mobil fotoğrafçı, bir tüketimci olarak, herhangi bir apps’ı deneyimleyebilir. Bu deneyim, küresel boyutlu ama yine de eşzamanlı olarak öznel ve bireysel bir performanstır. Transhümanizm Transhümanizm terimi, 1957’de Julian Huxley (1887-1975) tarafından bulunmuştur; İnsanoğlunun, teknoloji aracılığıyla kendi kendini aştığı/aşacağı bir evrimsel hümanizm anlayışıdır: “Nanoteknoloji, biyoteknoloji, robotik, enformasyon ve iletişim teknolojisi ve uygulamalı bilişsel bilimin biraraya gelmesi, , insanın bir tasarım projesi haline geldiği yeni bir durumu ortaya koymaktadır… Sonuçta, insan türünün evriminde, insanların daha uzun yaşayacağı, yeni fiziksel ve bilişsel yeteneklere sahip olacağı, yaşlanma ve hastalıklardan kaynaklanan acı ve ıstıraplardan kurtulacağı yeni bir post-human evresi ortaya çıkacaktır” (Tirosh-Samuelson, 2010: 19-20). Ancak transhümanizm, söz konusu teknolojik olanakların, insanlar arasında eşitsizlik yaratacağı düşüncesiyle eleştirilmektedir: “ Transhümanizmin ilk kurbanı eşitlik olabilir” (Fukuyama, 2004:5). Fukuyama’nın bu kaygısı,örneğin Lisa Joy ve Jonathan Nolan’ın yapımını üstlendikleri Westworld dizisinde ve özellikle 4. Sezonda (2022) net bir şekilde anlatılmaktadır. Dizide, gerçek insanlar artık azınlıktır hatta hayatta kalabilmek için yeraltı direnişi başlatmışlardır. Kamusal düzen, toplumsal hayat, iktidar mücadelesi, hostlar düzeyinde ve onların kendi aralarında- kimi zaman Olimpos tanrılarını çağrıştırır bir görkemle yaşanmaktadır. Hostlar, animatronik androidlerdir. Bir de arada, hostların marifetiyle, sineklerin bedenlerini ele geçirdiği ve insanlığını kaybederek robota dönüşen body snatcherlar vardır. Ancak, bu distopik söylem örneğinin çağrışımlarının ötesinde, acaba şimdiden, gündelik anlamda transhümanist yaşantılar mümkün müdür? Aynı bağlamda varlığımızın bir uzantısı haline gelmiş olan cep telefonu kullanımı ve uygulamaları dolayısıyla - biraz da ironik bir açıdan düşünüldüğünde-mobil fotoğrafçılık, transhümanist bir deneyim midir? Mobil Fotoğrafçılık - Mobil fotoğrafçılık, cep telefonu fotoğrafçılığıdır.
- Mobil fotoğraf çekimi için akıllı telefonların kameraları; Mobil fotoğraf işleme için ilgili appslar kullanılır.
- Mobil fotoğraf sanatı, bir post-fotoğraf varyasyonudur.
- Mobil fotoğrafçılık, yeni bir fotoğraf sanatı janrıdır.
- Günümüzde, “mobil fotoğrafçılık, analog ve dijital konvansiyonel fotoğrafçılık kategorileri ile eşdeğer estetik potansiyele ve işlevselliğe sahiptir” (Atay, 2022:16).
- Rubinstein’a (2014) göre: “Cep telefonu, sembolik olan (dil yetisi) ile ikonik (imaj) arasındaki sınırları bulanıklaştırmaktadır ve sonuç, yeni, adeta stenografik bir biçimdir. Post-kamera çağının eşiğindeyiz ve fotoğraf makinasının devreden çıkması fotoğrafçı için bir özgürleşme anıdır” (s.8).
- Mobil fotoğrafçılık, güncellenmiş bir avangart vizyonu temsil eder. Bu noktada, Manovich, Avangard as Software/Yazılım olarak Avangart (1999) başlıklı metninde şöyle bir saptama yapmaktadır: “yazılım, avangart teknikleri, yalnızca değiştirmeksizin benimsemekle kalmaz; bilâkis bu teknikler daha da geliştirilmiş, algoritmik olarak formalize edilmiş, yazılım olarak kodlanmış, daha verimli ve etkili hale gelmiştir”(s.14) Bu bağlamda, “Yeni Medya, gerçekten de yeni avangartı temsil eder ve onun yenilikleri de en az 1920'lerin biçimsel inovasyonları kadar radikaldir… Yeni Medya avangartı, enformasyona erişimin ve manipüle etmenin yeni yollarına ilişkindir. Teknikleri ise, hipermedya, veri tabanları, arama motorları, veri madenciliği, görüntü işleme, görselleştirme ve simülasyondur” (s.15).
- Mobil fotoğraf sanatçısı, postmodern anakronizm mantığında Fotoğraf Tarihi’nden simülasyonlar ürettiğinde ilgili kategorilerle-prosesler, materyaller, üslûplar, vizyonlar- yapıtlarını gerekçelendirebilecek durumundadır. Zaten, bütün bir Fotoğraf Tarihi, belirtilen kategorilerde algoritmik bir nitelik kazanmıştır.
- Mobil fotoğraf sanatı, doğasında bir deneysel fotoğraf kategorisidir. Çünkü özellikle appsların sınırsız görsel varyasyon ve doğaçlama olanakları vardır.
- Tıpkı diğer fotoğraf türleri gibi, mobil fotoğrafçılık için de günümüzde yarışmalar, kitaplar, sergiler, estetik, kültürel ve kuramsal araştırmalar ve tabii üslûp sahibi sanatçılar mevcuttur.
Kişisel Deneyim Ve Örnekler Yukarıdaki verilerin ışığında, 2014’ten bu yana bir mobil fotoğrafçı olarak yaptığım çalışmalardan örnekler vermek isterim. - 1- Değerli Arkadaşım Melih Elhan ile birlikte, 5-26 Aralık 2015’de Urla Fotoğraf Sanat Evi’nde, “Önemsiz Şeyler” adını verdiğimiz bir ortak sergi açtık. Serginin adı ve bağlamı, aynı zamanda bir şair olan Elhan tarafından saptandı. Elhan’ın şiirleri, zaman zaman, belli belirsiz bir melankoli eşliğinde- ama tek başına, müdanasız, asla paylaşıma ya da tartışmaya açmaksızın- gündelik hayatın izlenimlerini-zamanın ve paradigma kaymalarının bütün kiplerinde-saydamlaştırmaktadır. Böylece doğal olarak şiirin rüzgârları, fotoğrafın bozkırlarında esti.
Dolayısıyla biz, iki fotoğrafçı, kendilerine ait ortamlardaki kişisel perspektiflerini sergiye taşıdı. Ben de aşağıda bu sergide yer alan benim yapıtlarımdan yedi tanesini paylaşıyorum. 
Şekil 1: Önemsiz Şeyler 1 2015 Simber Atay 
Şekil 2:Önemsiz Şeyler 2 2015 Simber Atay 
Şekil 3: Önemsiz Şeyler 3 2015 Simber Atay 
Şekil 4: Önemsiz Şeyler 4 2015 Simber Atay 
Şekil 5: Önemsiz Şeyler 5 2015 Simber Atay 
Şekil 6: Önemsiz Şeyler 6 2015 Simber Atay 
Şekil 7: Önemsiz Şeyler 7 2015 Simber Atay 
Şekil 8: Siber İzmir 1 2021 Simber Atay 
Şekil 9:Siber İzmir 2 2021 Simber Atay 
Şekil 10: Siber İzmir 3 2021 Simber Atay
4-Değerli Slit-scaner Arkadaşlarım A. Beyhan Özdemir ve Seyhan Sayar ile birlikte, yine 26 Kasım 2021 - 05 Aralık 2021 tarihlerinde, İzmir Akdeniz Akademisi, İyi Tasarım/Good Design İzmir_6 “Yeniden Müşterek Gelecekler”/“Common Futures Reloaded” etkinliğine 27.11.2021 tarihinde Portekiz Sinagogu’nda “Kent ve Fütüristik Denge” başlıklı panelimiz ve ortak sergimizle katıldık. Ben de aşağıda bu sergide yer alan kendi yapıtlarımdan üç örneği paylaşıyorum.
Şekil 11: Kent ve Fütüristik Denge 1 -Konak 2021 Simber Atay 
Şekil 12: Kent ve Fütüristik Denge 2- Kemeraltı 2021 Simber Atay 
Şekil 13: Kent ve Fütüristik Denge-3 2021 Simber Atay 5-“Bir Bergama Gravürü” başlıklı yapıtım, ilk kez, 15 Nisan 2022 Dünya Sanat Günü münasebetiyle İzmir Konak Belediyesi tarafından Türkan Saylan Kültür Merkezi’nde düzenlenen Karma Sergi olmak üzere, sanal ve fiziksel ortamlarda bir çok kez sergilenmiştir.
Şekil 14: Bir Bergama Gravürü 2022 Simber Atay
KAYNAKÇA: Atay, S.(2022). POST-FOTOĞRAF, S.Atay&E.E.Ercan (Eds), POST-FOTOĞRAF içinde (s.7-19), İstanbul: Eğitim Bard, A.& Söderqvist.J.( 2015). Netokratlar FÜTÜRİKA ÜÇLEMESİ 1, (G.Erinç Yılmaz, Çev.), İzmir: Karakalem Fukuyama, F. (2004). Transhumanism – the world's most dangerous idea https://www.au.dk/fukuyama/boger/essay Garcia Morales, A. (1998). FEDERICO DE ONIS Y EL CONCEPTO DE MODERNISMO. UNA REVISION, Revista Iberoamericana. Vol. LXIV, Nums. 184-185, Julio-Diciembre 1998; 485-506 https://www.researchgate.net/publication/45386140_Federico_de_Onis_y_el_concepto_de_modernismo_Una_revision/fulltext/00b49b3a0cf202ff6462568d/ Manovich, L. (1999). Avant-garde as Software http://manovich.net/index.php/projects/avant-garde-as-software Manovich, L. (2011). Cultural Software, From new introduction to Software Takes Command manuscript. July 2011 version. http://manovich.net/content/04-projects/070-cultural-software/67-article-2011.pdf Lovink, G. ( 2017). Interview with Geert Lovink by Cyrill De GraeveFor the French magazinechronic’art https://networkcultures.org/geert/speed-interview-with/ Rubinstein, D.(2013). Cellphone photography; The death of the camera and the arrival of visible speechhttps://www.danielrubinstein.net/wp-content/uploads/2013/04/Camera_Phone.pdf Tirosh-Samuelson, H. ( 2010). Engaging Transhumanism1, H± TRANSHUMANISM AND ITS CRITICS içinde, (Gregory R. Hansell and William Grassie Eds.), Philadelphia: Metanexus.
|